Μία μεσαία Ελληνική επαρχιακή πόλη που έχει μεγάλα εισοδήματα από τον τουρισμό και τη γεωργία είχε στην πράξη 5 μεγάλα καφέ και δεκάδες μικρότερα. Από τα μεγάλα:
- Το ένα έκλεισε πριν 2 χρόνια, μάλλον από κακοδιαχείριση
- Το δεύτερο πουλήθηκε πριν λίγο καιρό και τώρα κυκλοφορεί ότι θα κλείσει
- Το τρίτο “έκλεισε για το καλοκαίρι” (!)
- Το τέταρτο στέκεται όρθιο, αλλά δεν έχει μπροστά του εύκολο δρόμο.
- Το πέμπτο έχει πιο ευοίωνο μέλλον, χωρίς κόστος ενοικίου.
Στα υπόλοιπα οι αλλαγές είναι συνεχείς…
Ο κλάδος των καφέ (αλλά και του φαγητού) δείχνει να περνάει μεγάλη “φουρτούνα” και κατά πάσα πιθανότητα θα χρειαστεί ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο. Την ίδια ώρα πάσης φύσεως “μυρωδιάδες” δεν έχουν καταλάβει τι συμβαίνει και συνεχίζουν να ανοίγουν μαγαζιά, που συνήθως γρήγορα κλείνουν. Άλλωστε η πιθανότητα επιτυχίας είναι πλέον 1%.
Όλα αυτά σου τα έχω παρουσιάσει εδώ και χρόνια. Τώρα όμως μπαίνουμε στην επόμενη φάση “του δράματος”. Γιατί;
Η έλλειψη επιχειρηματικής κουλτούρας των Ελλήνων στην πιο εμφανή της μορφή
Μετά το 1981 (όταν ένας ολόκληρος λαός πείστηκε πως “υπάρχουν λεφτά χωρίς δουλειά” και “κόλπα που μένουν ατιμώρητα”) σταδιακά η πλειοψηφία των Ελλήνων ξέχασαν τι σημαίνει επιχειρείν. Από τη χρεωκοπία του 2010 και μετά, όσο πιο δύσκολη γινόταν η ζωή, τόσο περισσότερο τα καφέ αποτέλεσαν αντικείμενο επιχειρηματικής προσπάθειας χιλιάδων ανθρώπων, μιας και στο θολό τους μυαλό συνδύαζαν:
- “Χαμηλό κόστος επένδυσης”.
- “Εύκολη δουλειά” / “έχω δουλέψει σε καφέ, σιγά το δύσκολο, ο ιδιοκτήτης κάθεται όλη τη μέρα, όταν πατάει στο μαγαζί”.
- “Ο καφές κάνει 10 – 20 λεπτά και τον πουλάς 2 – 3 Ευρώ = μεγάλα περιθώρια κέρδους”.
- “Όλοι πίνουν έναν καφέ = μεγάλο target group κοινού”.
- “Έχει και τα τυχερά του, μιας και είσαι αφεντικό”.
Ειδικά μετά τον κορωνοϊό η νέα παγκόσμια τάση που εμφανίστηκε στα social media αφορούσε την “υποχρέωση κάποιου όχι απλά να κερδίσει πολλά χρήματα, αλλά και να το κάνει χωρίς να δουλεύει” (αλλιώς δεν είναι μαγκιά). Πολλοί παραστρατημένοι επέλεξαν αυτόν τον δρόμο για να το πετύχουν…
Για κάποιους τα καφέ έγιναν “η λύση για να έχεις μία δουλειά και να βγάλεις ένα μεροκάματο, αντί να δουλεύεις για 800 Ευρώ στην επιχείρηση άλλου”, ενώ πολλοί ήταν και οι γονείς που χρηματοδότησαν τα εγχειρήματα αυτά, “για να είναι κοντά τα παιδιά τους και να μη φύγουν” (μιας και στην Ελλάδα προτιμάει η πλειοψηφία να καταστραφεί οικονομικά “εδώ”, παρά να ξεβολευτεί και να πετύχει “έξω”).
Τέλος, υπήρξαν και οι λίγοι σοβαροί που έστησαν καφέ πληρώνοντας τα πάντα μετρητοίς, χωρίς χρησιδάνεια ( = αυξημένο λειτουργικό κόστος) και με επιχειρηματικό σχέδιο. Δεν τα κατάφεραν όλοι τους, όμως είχαν διαχρονικά μεγαλύτερο ποσοστό επιτυχίας.
Η δουλειά των συνεταίρων “που την κάνουν με ελαφρά πηδηματάκια”
Τα καφέ διαχρονικά αποτέλεσαν στη χώρα μας ένα αντικείμενο δουλειάς που στην αρχή έφερνε κοντά πολλά και διαφορετικά πρόσωπα, που θεωρούσαν εύκολο το να συνεταιριστούν για να φτιάξουν μία καινούρια επιχείρηση (σε μία χώρα που δεν έχει κουλτούρα συνεργασίας).
Το τι συμβαίνει στην πράξη στο 99% αυτών των περιπτώσεων το έχω εξηγήσει αναλυτικά ίσως στο πρώτο viral άρθρο που έγραψα στα ελληνικά, τον “Χρυσό Κανόνα για το πώς ανοίγουν και πώς κλείνουν τα καφέ στην Ελλάδα”.
Ένα επιχειρηματικό μοντέλο στημένο στη μη πληρωμή φόρων
Στον χώρο των καφέ λοιπόν συνωστίστηκαν πάσης φύσεως “σχετικοί” και (κυρίως) “άσχετοι” με το επιχειρείν. Κάποια στιγμή εμφανίστηκαν και τα διάφορα franchise, που υποτίθεται πως θα κάλυπταν το κενό επιχειρηματικής παιδείας και θα έδιναν λύσεις. Δυστυχώς, συνήθως τα περισσότερα απλά “πρότειναν συμφωνίες επωφελείς για τον franchisor και όχι για τον franchisee” (το γράφω όσο πιο κομψά μπορώ).
Έτσι, εδώ και πολλά χρόνια, τα καφέ (και φαγάδικα, εστιατόρια κλπ) στην Ελλάδα οδηγήθηκαν σε ένα συγκεκριμένο, στρεβλό επιχειρηματικό μοντέλο:
- Ενοικίαση ενός ακριβού μαγαζιού ή ενός φθηνού, σπάνια κάτι ενδιάμεσο.
- Προσφορά παραπλήσιων / ίδιων προϊόντων.
- “Διαφοροποίηση” μόνο στο μυαλό των ιδιοκτητών τους, που πίστευαν (και πιστεύουν) πως “φτιάχνουν τρομερό καφέ”.
- Εννοείται πως σχεδόν κανείς δεν ασχολήθηκε με την κατανόηση του “πελάτη στόχου” και την προσαρμογή του στις ανάγκες αυτής της κατηγορίας ανθρώπων.
- Ακριβού λειτουργικού κόστους, ειδικά όταν δεν πληρώνονται τα πάντα μετρητοίς.
- Κακοπληρωμένων υπαλλήλων που σπάνια έχουν εκπαιδευθεί και δυστυχώς συχνά ανέχονται τα νεύρα και την “ψυχική ανετοιμότητα” αυτών που παριστάνουν τα “αφεντικά”.
- Σχεδόν μηδενικό προϋπολογισμό διαφήμισης και προβολής. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε πολλά καταστήματα να κάνουν τραγικά γελοίο marketing, ευτυχώς υπάρχουν και οι λίγες εξαιρέσεις.
Και όταν όλα τα παραπάνω δεν οδήγησαν σε καλά αποτελέσματα, ποια ήταν η εύκολη λύση;
- Η “βελτιστοποίηση” της καταβολής ασφαλιστικών εισφορών.
- Τα “software που σβήνουν παραγγελίες”.
- Και γενικά κάθε είδους φορο/εισφοροδιαφυγή.
Σοβαροί άνθρωποι σου εξηγούσαν πως “το μαγαζί έχει κέρδος 3.000 τον μήνα” και αν ρωτούσες λεπτομέρειες, μάθαινες πως το κέρδος αυτό προέκυπτε από τη μη πληρωμή εισφορών και ΦΠΑ πχ αξίας 5.000 Ευρώ.
Τα κόστη πολλαπλασιάστηκαν / οι φόροι παρέμειναν υψηλοί
Τα χρόνια πέρασαν και μέχρι το 2020 “κουτσά στραβά” αρκετοί ήταν αυτοί που επιβίωσαν στον χώρο. Μετά ήρθε ο κορωνοϊός και πολλές επιχειρήσεις δεν κατάφεραν ποτέ να επιστρέψουν στην κατάσταση που ήταν πριν τα lockdowns…
Παράλληλα τα κόστη δεν εκτοξεύθηκαν απλά, κυριολεκτικά πολλαπλασιάστηκαν!
- Τα ενοίκια ανέβηκαν.
- Τα λειτουργικά κόστη μεγάλωσαν υπερβολικά.
- Ο καφές ακρίβυνε πολύ.
- Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε πως είναι η κατάλληλη ώρα για να “σώσουμε το περιβάλλον” με πάσης φύσεως αχρείαστες υποχρεώσεις, που κυριολεκτικά αύξησαν το κόστος στα υλικά συσκευασίας ως και 5 φορές (εννοείται πως το περιβάλλον δεν σώζεται με χάρτινα καλαμάκια και λοιπές τέτοιες αστειότητες).
- Το κόστος της ενέργειας αυξήθηκε και αυτό πάρα πολύ, μιας και το στρεβλό μοντέλο τιμολόγησής του στην Ελλάδα δεν έχει αλλάξει, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζουμε την καταστροφική πολιτική των δικαιωμάτων ρύπων και του κλείσιμου των λιγνιτικών μονάδων κλπ.
- Εννοείται πως οι μισθοί αυξήθηκαν (και καλά έκαναν), μιας και ήταν πολύ χαμηλοί.
- Το 2023 είχα εξηγήσει πως οι μισθοί των αξιόλογων και ικανών στελεχών θα ανέβουν σημαντικά ως το 2027. Σήμερα όποιος έχει επιχείρηση και ικανά στελέχη, ξέρει πως έγινε πράξη και αυτό.
Την ίδια ώρα το Ελληνικό κράτος διατήρησε τη βαρειά φορολογία του κλάδου…
Η αγοραστική δύναμη πέφτει / ο τουρισμός δεν αρκεί πια
Στην Ελλάδα στην πράξη δεν θέλουμε / διώχνουμε εργοστάσια και χιλιάδες θέσεις εργασίας εκτός τουρισμού και ακινήτων.
Θυμάσαι την τελευταία φορά που άκουσες για νέο εργοστάσιο / επιχείρηση με 1.000 – 2.000 θέσεις εργασίας στη χώρα μας; Σχεδόν κάθε νέα επένδυση αντιμετωπίζεται ως “απατεωνιά” και “λαμογιά”, ενώ αν ανήκει σε ξένο, τότε αρχίζει το κλάμα και ο οδυρμός για “τα κέρδη που θα φύγουν έξω”.
Παριστάνουμε πως οι ξένες επενδύσεις σε τουρισμό και ακίνητα μας αρκούν, ενώ μας χρειάζονται εκατοντάδες επενδύσεις στην παραγωγική οικονομία, για να προσλάβουν κόσμο, να τον εκπαιδεύσουν, να τον πληρώσουν σωστά και να αυξηθούν οι μισθοί, μιας και μόνο έτσι αυξάνονται: Όταν πολλοί εργοδότες προσπαθούν να προσελκύσουν στη δουλειά τους έναν εργαζόμενο.
Αφού λοιπόν επενδύσεις δεν γίνονται στη χώρα και οι μισθοί μένουν χαμηλά
=> μοιραία μαζί τους μένει χαμηλά και η αγοραστική δύναμη των πολιτών.
Άλλωστε τα έξοδα δεν εκτοξεύθηκαν μόνο για τις επιχειρήσεις, αλλά και για κάθε νοικοκυριό στην Ελλάδα (και την Ευρώπη), που πολύ συχνά τα τελευταία 5 χρόνια βρέθηκε να έχει περίπου το ίδιο εισόδημα, ενώ το κόστος ζωής αυξήθηκε πολύ.
Ο τουρισμός βοήθησε για αρκετά χρόνια, ήδη όμως το 2024 σου έχω εξηγήσει πως το μοντέλο αλλάζει και σταδιακά περνάνε τα τουριστικά έσοδα από τα χέρια των πολλών σε πολύ λιγότερα, ενώ ταυτόχρονα ο αριθμός όσων ασχολούνται επαγγελματικά με τον κλάδο ίσως και να διπλασιάστηκε την τελευταία 8ετία.
Ενώ λοιπόν τα κόστη ανέβηκαν πολύ, η αγοραστική δύναμη εξασθένησε…
Ο καταλύτης της ψηφιακής κάρτας εργασίας
Στις 31.12.2024 εξήγησα ότι το 2025 θα ήταν ένα πολύ διαφορετικό έτος για τους μικρομεσαίους, με την πρώτη και σημαντικότερη αλλαγή να είναι η εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας. Αυτό το σωστό μέτρο ήρθε να αποκαλύψει πολλά “αθέατα μυστικά” της Ελληνικής οικονομίας, αλλά και να χρεωκοπήσει στην πράξη ένα επιχειρηματικό μοντέλο που στηριζόταν στην εισφοροαποφυγή και τα ατελείωτα ωράρια των υπαλλήλων.
Δεν είναι μόνο τα δημόσια έσοδα από εισφορές για υπερωρίες που αυξήθηκαν κατά 500 – 600%, ήταν το έναυσμα για να αντιληφθεί ένας ολόκληρος κλάδος πως πλέον θα πρέπει να σκέφτεται προσεκτικά:
- Πόσες ώρες και ποιες μέρες πρέπει να μένει ανοικτή μία επιχείρηση;
- Ποιο θα είναι το πρόγραμμα κάθε υπαλλήλου (που πρέπει να δουλεύει συγκεκριμένες ώρες, όχι “όσο χρειαστεί”).
- Ποια είναι τα αναγκαία έσοδα που θα υποστηρίξουν τα αυξημένα κόστη λόγω μη εισφοροδιαφυγής;
- Ποια έξοδα θα πρέπει να μειωθούν, για να “βγει” η επιχείρηση;
Σε συνδυασμό με την εξάπλωση της χρήσης της πιστωτικής κάρτας, η ψηφιακή κάρτα εργασίας οδήγησε σε απότομο “άσπρισμα” του κλάδου και αποκάλυψε πάρα πολλούς που είχαν στήσει δουλειές κυριολεκτικά “με πήλινα πόδια”.
– “Ηλία, αν θέλεις να έχεις μεγάλη απήχηση, θα πρέπει να μιλάς εναντίον αυτών των μέτρων. Κατέστρεψαν τους επαγγελματίες, τους κυνηγάνε, να κάνεις κριτική στην κυβέρνηση κλπ” μου λένε κατά καιρούς γνωστοί και φίλοι όταν συζητάμε το θέμα.
Ζητώ συγνώμη, αλλά όταν θεωρώ πως κάτι είναι λάθος, το επισημαίνω (και θυμώνει μαζί μου η μία πλευρά), ενώ όταν θεωρώ πως κάτι είναι σωστό, το επισημαίνω (και θυμώνουν μαζί μου οι υπόλοιποι).
Δεν θέλω στην Ελλάδα επιχειρείν που πρακτικά λειτουργεί “εις βάρος των εργαζομένων”, ούτε και η λύση είναι να επιτρέψουμε σε κάθε επιχείρηση, σοβαρή και μη, να ζήσει εις βάρος των υπόλοιπων. Χορτάσαμε από “κοινωνική ευαισθησία” τόσα χρόνια, επιτρέποντας σε κόσμο να αφήνει απλήρωτους τους πάντες και να εξαφανίζεται / να φέρεται άσχημα σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη εργασίας κλπ.
ΥΓ. Πολλοί “κατηγορούν” και τη νέα, αυστηρή πολιτική των αλκοτεστ, που αν έχεις πιει λίγο αλκοόλ μπορείς να χάσεις το δίπλωμά σου. “Φταίει” για την πτώση του τζίρου κλπ.
Καλύτερα πεσμένος τζίρος και να σώζουμε κάθε χρόνο μερικές χιλιάδες ζωές, λέω εγώ.
Έρχεται βροχή από λουκέτα…
Το 2025 βγήκε “κουτσά στραβά” για τους περισσότερους του κλάδου, που προσπάθησαν να προσαρμοστούν στις αλλαγές και τα νέα, αυξημένα κόστη, αναζητώντας λύσεις και δοκιμάζοντας διάφορες μεθόδους.
Το 2026 δεν ξεκίνησε καλά και η αγορά λέει πως στις μεγάλες πόλεις τα καφέ και η εστίαση είδαν τους τζίρους τους να υποχωρούν το πρώτο εξάμηνο της χρονιάς και ειδικά μετά το Πάσχα. Τα κόστη όμως συνεχίζουν να τρέχουν, ενώ φέτος η τουριστική χρονιά δεν δείχνει να προσφέρει τα ίδια εισοδήματα στους επαγγελματίες του τουρισμού.
Έτσι στην πιάτσα συζητείται πολύ έντονα πως όλοι όσοι “δεν τα βγάζουν πέρα” με την ψηφιακή κάρτα και όλους τους υπόλοιπους λόγους που πιέζουν τον κλάδο… σταδιακά θα αρχίσουν να “μένουν από καύσιμα”. Οι δουλειές δεν στηρίζονται απλά καταναλώνοντας τα έτοιμα χρήματα (αν υπάρχουν), ούτε αφήνοντας απλήρωτο όποιον νομίζεις ότι μπορείς να αντικαταστήσεις. Όλα αυτά απλώς αναβάλλουν πρόσκαιρα το “μοιραίο” που έρχεται…
Μετά το καλοκαίρι ακολουθεί ένα δύσκολο Φθινόπωρο (με ή χωρίς εκλογές), με μειωμένο τζίρο και πολλά έξοδα. Στη συνέχεια θα έρθουν οι γιορτές και το νέο έτος, που θα έχει πάλι πολλές δυσκολίες το πρώτο του δίμηνο. Η εκτίμησή μου είναι ότι το εξάμηνο από τον Σεπτέμβριο ως τον Μάρτιο του 2027 θα δούμε να κλείνουν πάρα πολλά καφέ (και κάποια φαγάδικα), κατά τη γνώμη μου 1 στα 10 που είναι ανοικτά σήμερα, τουλάχιστον.
Το μοντέλο δουλειάς τους έχει χρεωκοπήσει και αρχίζουν να το καταλαβαίνουν οι περισσότεροι άνθρωποι του χώρου…
Λίγοι θα βγάζουν λεφτά, πολλοί θα ανοιγοκλείνουν…
– “Δηλαδή κανείς στον κλάδο δεν θα βγάζει λεφτά;” μπορεί να σκεφθείς. Θα βγάζουν τρεις κατηγορίες επιχειρήσεων:
- Οι μικρές που έχουν χαμηλά κόστη, εξαιρετικά προϊόντα / λειτουργούν σε κλειστή αγορά, με “προσεκτικό” ωράριο λειτουργίας, που θα καταφέρουν να είναι πολύ πετυχημένες (δεν αρκεί πια το “πάω καλά”).
- Οι πολύ καλά οργανωμένες δουλειές, με ελεγχόμενα λειτουργικά κόστη, πιστό κοινό και μεγάλους τζίρους.
- Αυτές για τις οποίες εικάζεται ότι χρησιμοποιούν “μπροστινούς” κλπ και λειτουργούν “πειρατικά“, συσσωρεύοντας χρέη και αλλάζοντας δεδομένα κάθε 1 – 2 χρόνια.
Για όλους τους υπόλοιπους πιστεύω πως απλά θα “ανοιγοκλείνουν” ή θα “φυτοζωούν”, καίγοντας χρήματα και αυξάνοντας τις απλήρωτες υποχρεώσεις τους.
Στην Ελλάδα ο κλάδος της καφεστίασης θα έχει μεγάλες απώλειες το επόμενο διάστημα. Όταν “δεν βγαίνει” ο καταναλωτής λόγω χαμηλής αγοραστικής δύναμης και “δεν βγαίνει η επιχείρηση” λόγω αυξημένου κόστους, μάντεψε ποιος θα κλείσει…
Προσωπικά θεωρώ καλό να απεγκλωβιστούν χιλιάδες άνθρωποι από δουλειές που δεν τους δίνουν σοβαρά κέρδη και να ψαχτούν για το πώς θα πετύχουν πραγματικά στη ζωή τους. Καμιά φορά αλλάζουμε και βελτιωνόμαστε μόνο μέσα από τη δυσκολία (στο λέω εκ πείρας) και ο κλάδος αυτός έχει μπροστά του πολλές δυσκολίες, πριν οδηγηθεί στο μεγάλο ξεκαθάρισμα, στην πρώτη διεθνή οικονομική κρίση…
Εσύ τι γνώμη έχεις;
