Ο θεσμός της μεταλλαγμένης οικογένειας
Οι ρίζες της οικογένειας βρίσκονται στο απώτερο παρελθόν, όταν ο άνθρωπος προσπάθησε να οργανωθεί κοινωνικά.
Δίκαια, η οικογένεια θεωρείται το μικρότερο, πρωταρχικό και ζωτικής σημασίας κύτταρο της κοινωνίας.
Στην οικογένεια συντελείται η αληθινή κοινωνική αγωγή, που θα βοηθήσει τον άνθρωπο στην ομαλή ένταξή του στο κοινωνικό σύνολο και στη συνειδητοποίηση του κοινωνικού του ρόλου. Η οικογένεια καλλιεργεί την αξία των κοινωνικών σχέσεων και του ομαδικού πνεύματος δίνοντας τα πρώτα μαθήματα κοινωνικής συνύπαρξης και δημοκρατικής συμπεριφοράς. Γι’ αυτό, επιβάλλεται να είναι φορέας ηθικών αξιών, στόχων και ιδανικών.
Δυστυχώς, όμως, ο θεσμός της οικογένειας δεν έμεινε ανεπηρέαστος από τη σαρωτική και πολυεπίπεδη κρίση της σημερινής εποχής. Μιας κρίσης πολλαπλών κοινωνικών και οικονομικών μεταβολών που οδήγησαν με ακρίβεια στην κατάπτωση των αξιών και στη χαλάρωση της ηθικής και της συνείδησης του ανθρώπου.
Μέσα στους εξοντωτικούς ρυθμούς της καθημερινότητας και στο κυνήγι της επιβίωσης, ο ρόλος της μητέρας και του πατέρα μεταβλήθηκε σημαντικά.
Φαίνεται, πως η άλλοτε κυριαρχική μορφή του πατέρα ως πυραμίδα της οικογένειας και η γλυκιά και στοργική μορφή της μητέρας ως ακλόνητου στυλοβάτη αυτής, αποτελούν πλέον vintage card postal μιας πάλαι ποτέ ρομαντικής εποχής. Πλέον στο σπίτι, ο πατέρας δεν είναι η τάξη κι ο σεβασμός, η μητέρα δεν είναι η ήρεμη δύναμη με την απέραντη αγάπη και υπομονή, τα παιδιά δεν είναι η χαρά του σπιτιού.
Οι λόγοι είναι ποικίλοι. Πρωτίστως, είναι κοινωνικοί και οικονομικοί. Εύλογα θα μπορούσε να πει κανείς ότι οικονομικοί λόγοι πάντοτε υπήρχαν στην Ελλάδα της μεταπολεμικής περιόδου. Άλλαξαν, ωστόσο, σημαντικά οι κοινωνικές παράμετροι. Στον σύγχρονο πολιτισμό μας, η ένταξη της γυναίκας στην παραγωγή και η βασιλεία του προτύπου του επιτυχημένου άντρα με το βαρύ πορτοφόλι και τη λαμπρή καριέρα εκτίναξαν στα ύψη τις προσωπικές φιλοδοξίες προτάσσοντας αδίστακτα το ’’εγώ’’.
Επιπρόσθετα, τα συνεχώς μεταφερόμενα παιδιά σε ένα αυτοκίνητο, συνοδεία αγχωμένων γονιών που τρέχουν για να προλάβουν τις πολλαπλές σχολικές και εξωσχολικές δραστηριότητες έχουν αντικαταστήσει τα αμέριμνα παιδιά των γειτονιών που έπαιζαν στις αλάνες.
Δεν υπάρχει, επομένως, κοινός χρόνος στα μέλη της οικογένειας. Αλλά ακόμα και όταν υπάρξει, δεν έχει απομείνει όρεξη, πνοή και δυνάμεις για ουσιαστική επαφή και επικοινωνία. Το κοινό τραπέζι ήταν κάτι που κρατιόταν από την οικογένεια και μαρτυρούσε την υπόσταση και την ενότητά της. Σήμερα η μάζωξη αυτή τείνει να χαθεί. Η οικογενειακή παράδοση αργοσβήνει και τα οικογενειακά εθιμοτυπικά ξεθωριάζουν. Ο σύγχρονος άνθρωπος στερείται της πίστης σε ηθικές αξίες. Σαν σύγχρονος Μίδας έφτιαξε χρυσές αλυσίδες σκλαβιάς και υποταγής στον υλισμό, που δεν κατάφερε τελικά να του προσφέρει περισσότερη ευτυχία. Αντιθέτως τον αιχμαλώτισε σε πρόσκαιρες ηδονές και ανούσιες απολαύσεις. Κατ’ επέκταση η έννοια της οικογένειας πέρασε σε δεύτερη μοίρα.
Ενδεικτικό αποτέλεσμα των παραπάνω είναι και η αύξηση του ρυθμού των διαζυγίων, με επιπτώσεις τόσο στο ίδιο το άτομο όσο και στην ανάπτυξη των παιδιών, καθώς προκύπτουν νέα, υβριδικά και πολύπλοκα σχήματα συμβίωσης και διαβίωσης. Οι οικογενειακοί ρόλοι βρίσκονται σε σύγχυση, ο δεσμός γονέα-παιδιού γίνεται διαρκώς πιο εύθραυστος, ενώ η διαμόρφωση της προσωπικότητας των παιδιών παραδίδεται στην τυχαιότητα διαφόρων παραγόντων (π.χ. στην νταντά).
Είναι εμφανές ότι στην εποχή των τεράστιων αντιφάσεων, οι γονείς απορρυθμίστηκαν και τα παιδιά βρέθηκαν αβοήθητα ή ιδιότυπα υπερπροστατευμένα. Ως δέκτες πολλαπλής ευαισθησίας είναι αναγκασμένα να απορροφούν τις συναισθηματικές εξάρσεις των γονιών τους, γεγονός που προκαλεί στα παιδιά φόβο, άγχος και ανεπάρκεια στη διαχείριση των συναισθημάτων τους.
Προκύπτουν, λοιπόν, τεράστια οικογενειακά ζητήματα, όπου η λύση τους επαφίεται αποκλειστικά στους ειδικούς.
Στον αντίποδα, η ήρεμη και ζεστή οικογενειακή ατμόσφαιρα, εξασφαλίζει την πνευματική και ψυχική υγεία του παιδιού και του ατόμου, εδραιώνοντας τη συναισθηματική ισορροπία. Περίτρανα λοιπόν, αποδεικνύεται η αναγκαιότητα για καλύτερη και ποιοτικότερη οικογενειακή ζωή.
Εντούτοις, κάθε κρίση, δε σημαίνει απαραίτητα καταστροφή. Αν κατορθώσουμε να αμβλυνθούν τα αίτια που τη δημιούργησαν, θα μπορούμε να μιλάμε για την ισχυροποίηση του θεσμού της οικογένειας.
Ας ελπίσουμε ότι τα πνευματικά αντανακλαστικά του στοργικού πατέρα και της τρυφερής μητέρας θα διαψεύσουν τους προφήτες που προαναγγέλλουν την οριστική διάβρωση του θεσμού. Κι ας μην ξεχνάμε ότι η οικογένεια αποτελεί για μικρούς και μεγάλους το λιμάνι της ψυχής και το καταφύγιο της θαλπωρής στις κάθε είδους καταστάσεις της ζωής.
«Να μη διαλυθεί η οικογένεια, τούτο το βασικό κύτταρο του κοινωνικού οργανισμού, γιατί οι συνέπειες αυτού του αφανισμού θα είναι για το γένος μας ολέθριες»
Γιάννης Καπάτσος Δημοτικός Σύμβουλος Κηφισιάς
ykapatsos@gmail.com
