Η φράση διασώζεται από τον Πλούταρχο (στον βίο του Πελοπίδα) και αποδίδεται σε ένα εκ των ολιγαρχικών ηγετών της Θήβας , τον Αρχία , ο οποίος ευρισκόμενος σε συμπόσιο το 379, δεν έδωσε την δέουσα σημασία σε γράμμα φίλου του που τον προειδοποιούσε για κίνηση ανατροπής του που ήταν σε εξέλιξη. Το αποτέλεσμα ήταν οι πολιτικοί του αντίπαλοι του να εισέλθουν με όλη τους την άνεση στην πόλη της Θήβας και την επόμενη ημέρα να καταλύσουν το ολιγαρχικό πολίτευμα αλλά και να σκοτώσουν τον ίδιο τον Αρχία.
Έκτοτε η φράση αυτή , χρησιμοποιείται με σκωπτικό τρόπο , θυμίζοντας μας ότι δεν πρέπει να αναβάλλουμε τις υποχρεώσεις μας , γιατί αυτό μπορεί να μας στοιχίσει ακριβά…
Ποια ήταν όμως τα ιστορικά γεγονότα που οδήγησαν στην φράση ;
Με την λήξη του Πελοποννησιακού πολέμου το 404, η Σπάρτη γίνεται πλέον η ηγέτιδα δύναμη του ελληνικού κόσμου. Όμως οι τάσεις ηγεμονισμού και πολιτικού αυταρχισμού που θα επιδείξει , θα οδηγήσουν σε ένα διογκούμενο κύμα δυσαρέσκειας εναντίον της , στο οποίο μάλιστα θα πρωτοστατήσουν οι Πόλεις που ήταν βασικοί της σύμμαχοι στο πόλεμο εναντίον της Αθήνας , δηλαδή η Θήβα και η Κόρινθος.
Το γεγονός αυτό θα οδηγήσει σε νέες εμφύλιες διαμάχες, γεγονός που την εξαντλούσε πληθυσμιακά και την απομυζούσε οικονομικά. Η λύση που προκρίθηκε προκειμένου να διατηρήσει την ηγεμονία της στον ελλαδικό χώρο, ήταν η επίτευξη συμφωνίας με τους Πέρσες και την αποστολή ανέλαβε ο έμπειρος Ανταλκίδας.
Η τελική συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών θα υπογραφεί το 387 και θα μείνει γνωστή ως Ανταλκίδειος ειρήνη, από το όνομα του εμπνευστή της. Βασική παράμετρος της συνθήκης ήταν η διάλυση κάθε ομοσπονδίας και η αυτονόμηση των πόλεων στον ελλαδικό χώρο, με την Σπάρτη να αναλαμβάνει (ως ένα είδος αστυνόμου) και την εκτέλεση των όρων της συνθήκης.
Μάλιστα εκμεταλλευόμενη την συμφωνία θα προχωρήσει και ένα βήμα παραπάνω εγκαθιδρύοντας όπου ήταν δυνατό ολιγαρχικά καθεστώτα φίλα προσκείμενα σε αυτή. Ως αντάλλαγμα οι Πέρσες θα γινόντουσαν εκ νέου κύριοι όλης της Μικράς Ασίας και της Κύπρου . Αν και οι όροι της συνθήκης θα κατακριθούν από πολλούς, εντούτοις θα υπογραφεί (εκούσια ή ακούσια) από το σύνολο των ελληνικών Πόλεων αφού συν τοις άλλοις οι συνεχείς πόλεμοι είχαν δημιουργήσει ένα αίσθημα κόπωσης και μια φιλειρηνική διάθεση.
Το 382 και μέσα στα πλαίσια των όσων ανέφερε η Ανταλκίδειος ειρήνη, μία μονάδα σπαρτιατικού στρατού με επικεφαλής τον Στρατηγό Φοιβίδα, περνούσε από την Θήβα καθ’ οδόν για την Μακεδονία , προκειμένου να διαλύσει την Ολυνθιακή ομοσπονδία. Εκμεταλλευόμενοι την περίσταση τρεις Θηβαίοι ολιγαρχικοί οι Αρχίας, Λεοντιάδης και Φίλιππος , συνάντησαν τον Φοιβίδα ζητώντας του να τους βοηθήσει να καταλάβουν την εξουσία στην Θήβα.
Για να τον πείσουν μάλιστα , δεν θα διστάσουν να ερεθίσουν την φιλοδοξία του λέγοντας του: “ Συ κατεστραμμένος έσει Θήβας , πολύ μείζοναν πόλιν Ολύνθου “ , δηλαδή ότι θα κυριεύσει τη Θήβα που είναι μεγαλύτερη πόλη από την Όλυνθο.
Ο Φοιβίδας ανταποκρίνεται και πράγματι οι τρεις ολιγαρχικοί με την σπαρτιατική βοήθεια θα καταφέρουν να γίνουν κύριοι της Πόλης , με σπαρτιατική φρουρά να εγκαθίσταται στην Ακρόπολη της Πόλης την Καδμεία.
Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν μαθεύτηκε το γεγονός στην Σπάρτη , οι Έφοροι καταρχήν τιμώρησαν με χρηματικό πρόστιμο τον Φοιβίδα, δια παράβαση εντολών δεν προέβησαν όμως και σε ανάκληση της Σπαρτιατικής φρουράς από την Καδμεία , αφού η παρουσία της ευνοούσε τα συμφέροντα της Πόλης.
Οι ολιγαρχικοί ηγέτες περιεβάλλοντο εκ περιτροπής τα αξιώματα , ενώ η διακυβέρνηση τους γρήγορα θα καταλήξει σε τυραννία με πολλούς από τους αντιφρονούντες να φυλακίζονται.
Το 379 ορισμένοι Θηβαίοι που ζούσαν στην Αθήνα ως πολιτικοί φυγάδες, αποφασίζουν να επαναφέρουν το δημοκρατικό πολίτευμα στην Πόλη. Επικεφαλής ορίστηκε ο Πελοπίδας επιφανής Θηβαίος που απολάμβανε μεγάλης αποδοχής.
Ο Πελοπίδας έκρινε ως κατάλληλη εποχή τον Δεκέμβριο του 379, κατά την εορτή των Ηρακλείων, όπου οι μεν ολιγαρχικοί θα συμμετείχαν σε συμπόσια και διασκεδάσεις , ενώ λόγω του χειμώνα θα ήταν δυσκολότερο και για την Σπάρτη να επέμβει έγκαιρα.
Την παραμονή της ημέρας κατά την οποία ο Πελοπίδας και οι σύντροφοι του έχουν αποφασίσει να εισέλθουν κρυφά στην Πόλη των Θηβών, ένας φίλος των ολιγαρχικών έστειλε δι’ εμπίστου κομιστού επιστολή στον Αρχία, προειδοποιώντας τον για τα τεκταινόμενα. Ο γραμματοφόρος του είπε να αναγνώσει αμέσως την επιστολή διότι περιείχε σημαντικές πληροφορίες. Ο Αρχίας που βρισκόταν σε συμπόσιο στο σπίτι του Φυλλίδα, θα αγνοήσει την προτροπή, θέτοντας την επιστολή στο προσκέφαλο του, λέγοντας χαρακτηριστικά “ ουκούν εις αύριον έφη τα σπουδαία “.
Λίγες ώρες μετά θα δεχτεί την << επίσκεψη >> του Πελοπίδα που θα αποβεί μοιραία για το ολιγαρχικό καθεστώς αλλά και για την ζωή του.
Κωνσταντίνος Λινάρδος, σύμβουλος στη Δημοτική ενότητα Νέας Ερυθραίας
