Τι ονομάζεται οικογένεια; Η ετυμολογία δεν αφήνει περιθώριο για παρανοήσεις. Εκτός από τον οίκο θέλει και γένος. Δηλαδή δύο ανθρώπους που μένουν μαζί και κάνουν παιδιά. Κι αν δεν κάνουν παιδιά και είναι DINK (Double Income – No Kids); Αυτοί λέγονται “ζευγάρι”. Οικογένεια δεν είναι. Κι αν είναι τρεις ή δεκατρείς που μένουν μαζί; Αυτοί λέγονται “συγκάτοικοι”. Μπορεί να λέγονται κι άλλα, για τα οποία οι Γάλλοι, πρωτοπόροι στα… εναλλακτικά, έχουν μπόλικους όρους. Όμως, οικογένεια δεν είναι. Κι αν είναι ο Αχμέτ με τις 4 γυναίκες του και τα 23 παιδιά του; Εδώ τα πράγματα μπλέκουν. Διότι το λεφούσι του Αχμέτ είναι ο ορισμός της οικογένειας σε πολλά μέρη του κόσμου. Αλλά δεν είναι στα δικά μας.
Ο δυτικός πολιτισμός εδραίωσε ένα πολύ συγκεκριμένο υπόδειγμα, που κατέληξε σε αυτό που ονομάζουμε “πυρηνική” οικογένεια: μονογαμία, ισοτιμία των συζύγων, προστασία των παιδιών. Είναι το μοντέλο που δημιούργησε την ευημερία και την επιστημονική πρόοδο της Δύσης. Υπάρχει αιτιώδης συνάφεια ανάμεσά τους. Στα πολυγαμικά μοντέλα, η γυναίκα είναι μέλος του ευρύτερου χαρεμιού. Δεν ενδιαφέρει κανέναν η εξέλιξή της, καθώς η κοινωνική συμβολή της εξαντλείται στους ρόλους του σκεύους ηδονής και της αναπαραγωγικής μηχανής. Η μονογαμία της Δύσης οδήγησε στη σταδιακή εξίσωση της γυναίκας με τον άνδρα, αναγνωρίζοντας στη μητέρα ισότιμο ρόλο και κύρος μέσα στον οίκο.
Σε άλλους “πολιτισμούς”, η οικογένεια είναι μια κλειστή, αυταρχική φατρία που καταπνίγει την ατομικότητα. Αντίθετα, η δυτική οικογένεια υπήρξε το θερμοκήπιο της ατομικής ελευθερίας: αποδέσμευσε το άτομο από τον καταναγκασμό της φυλής και λειτούργησε ως κυματοθραύστης ανάμεσα στον πολίτη και την κρατική εξουσία. Η δυτική οικογένεια ήταν ένας χώρος ελευθερίας, ηθικής αυτονομίας και μεταβίβασης αξιών που κανένας ηγεμόνας δεν μπορούσε εύκολα να παραβιάσει.
Το δυτικό μοντέλο κατηύθυνε τη φροντίδα και τους πόρους των γονέων σε περιορισμένο αριθμό παιδιών. Επέτρεψε στις κοινωνίες μας να αναπτύξουν υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, συναισθηματικής ασφάλειας και εξειδίκευσης για τις νέες γενιές. Η συμμετοχή και των δύο προτύπων, πατέρα και μητέρας, στην ανατροφή του παιδιού προσφέρει τις προσλαμβάνουσες που απαιτούνται για τη διαμόρφωση ισορροπημένων πολιτών.
Σήμερα, αυτό το μοντέλο βάλλεται από δύο πλευρές: από την αθρόα εισβολή του Ισλάμ και από την αποσάθρωση που προκαλούν οι εναλλακτικές μορφές συνύπαρξης, που ξεφυτρώνουν στη Δύση όπως τα μανιτάρια σε ένα δέντρο που σαπίζει. Θα επικεντρωθώ στη δεύτερη απειλή, μια και για την πρώτη τα πράγματα είναι απλά: αν δεν αναστραφεί αυτή η τάση, σε λίγες δεκαετίες οι γηγενείς Ευρωπαίοι θα είμαστε μειονότητα στον τόπο μας και θα πληρώνουμε τζίζγια, φόρο υποτέλειας. Όμως η δεύτερη απειλή είναι πιο ύπουλη. Και έχει πολλούς χρήσιμους ηλίθιους που την προωθούν.
Στην παραδοσιακή κοινωνία, η οικογένεια ήταν ένας θεσμός επιβίωσης. Οι άνθρωποι παντρεύονταν με βάση πρακτικές, κοινωνικές και οικονομικές παραμέτρους. Ο γάμος δεν ήταν (συνήθως) η κατάληξη ενός ρομαντικού έρωτα, αλλά ένα κοινωνικό συμβόλαιο. Η Δύση έκανε, ευτυχώς, μια τεράστια πολιτισμική επανάσταση: έβαλε στο επίκεντρο την αξία της συναισθηματικής πληρότητας, της απόλαυσης και της ατομικής ευτυχίας. Θα παντρευτούμε γιατί αγαπιόμαστε και τα παιδιά θα είναι ο καρπός του έρωτά μας. Αλλά έφτασε στο άλλο άκρο. Όταν η ατομική ευτυχία αναγορεύεται σε υπέρτατο κριτήριο των πάντων, η οικογένεια παύει να θεωρείται “σκοπός”. Μετατρέπεται σε ένα ακόμα εργαλείο ευχαρίστησης. Όσο την προσφέρει, παραμένουμε σ’ αυτή. Μόλις εμφανιστεί η πρώτη σοβαρή δυσκολία και απαιτηθεί υπομονή ή συμβιβασμός, “πνιγόμαστε” και δραπετεύουμε από τα “δεσμά”. Η ατομικότητα μεταλλάχθηκε σε ακραίο ατομοκεντρισμό και καταστρέφει τη μήτρα που τη γέννησε.
Και τα παιδιά; Θα περάσουν καλύτερα ως διελκυστίνδα ανάμεσα σε δύο γονείς, δύο σπίτια, δύο σενάρια ζωής, παρά σε μια δυσλειτουργική σχέση, διαβεβαιώνουν οι ψυχολόγοι. Χωρίς όμως να εξηγούν πώς άνθρωποι που κάποτε λαχταρούσαν ο ένας χωρίς τον άλλον και αντάλλαξαν όρκους αιώνιας πίστης καταλήγουν θανάσιμοι εχθροί.
Ο γάμος έγινε ένα ακόμα καταναλωτικό προϊόν. Σαν να αγοράζεις κινητό. Όσο οι εφαρμογές του μας εξιτάρουν, το κρατάμε. Αν παλιώσουν, δεν σηκώνει update. Ψάχνουμε για νεότερο μοντέλο. Όμως ο έρωτας είναι κατοστάρι, ενώ η οικογένεια, μαραθώνιος. Αυτοί που τον τρέχουν γίνονται όλο και λιγότεροι. Η φυγή από τις οικογενειακές υποχρεώσεις βαφτίζεται “χειραφέτηση”. Πίσω από τον ευφημισμό, υπάρχει η αδυναμία του ατόμου να κατανοήσει ότι η αληθινή ελευθερία δεν είναι η απουσία δεσμεύσεων, αλλά η ικανότητα να εξελίσσεται μέσα από αυτές. Είμαστε αιώνιοι έφηβοι, αλλά με την κακή έννοια.
Σ’ αυτή την προϊούσα αποσύνθεση, η μεταμαρξιστική, δικαιωματική Αριστερά λειτουργεί ως αυτοάνοσο και χτυπάει σε τρία μέτωπα.
Πρώτα, στοχοποιεί τον Πατέρα. Η προστασία, η ευθύνη, η σταθερότητα, η αυτοθυσία, όλες οι αξίες που συγκροτούν το υγιές ανδρικό πρότυπο βαφτίζονται συλλήβδην “τοξική αρρενωπότητα” και “πατριαρχία”. Ο πατέρας απογυμνώνεται από τον ρόλο της ασπίδας και του στυλοβάτη και αντιμετωπίζεται με καχυποψία, ως παρείσακτος, σχεδόν ως δυνητικός θύτης μέσα στο ίδιο του το σπίτι.
Μετά, υπονομεύει τη Μητέρα. Η μητρότητα, ισχυρίζεται, είναι ρόλος που η πατριαρχική κοινωνία επέβαλε στις γυναίκες. Είναι μια μορφή εθελούσιας δουλείας, που εμποδίζει την επαγγελματική και προσωπική ανέλιξη. Η ανατροφή των παιδιών είναι αναχρονιστικό βάρος.
Τελικά, βάλει κατά του θεσμού που φτιάχνουν ο Πατέρας και η Μητέρα. Η Οικογένεια είναι “τοξική” και “εθνικιστικό κύτταρο”. Έρμαιο των διεθνιστικών ιδεοληψιών της για έναν άμορφο παγκόσμιο οχλοπολτό, η Αριστερά βλέπει στην οικογένεια έναν επικίνδυνο θύλακα μεταβίβασης παράδοσης, ιστορικής μνήμης και εθνικής ταυτότητας. Για τον διεθνιστή, η οικογένεια είναι ένοχη, γιατί μαθαίνει στο παιδί να αγαπά τους οικείους του, την πατρίδα του και τις ρίζες του.
Η διαλυμένη οικογένεια, τα σχήματα συμβίωσης χωρίς καμμία δέσμευση, αλλά και η καλπάζουσα τάση αντικατάστασης της τεκνογονίας με ανθρωποποιημένα κατοικίδια προβάλλονται πλέον ως ισότιμες στάσεις ζωής. Ο δυτικός άνθρωπος εκπαιδεύεται να αποφεύγει τον ρόλο του γονιού, προτιμώντας υποκατάστατα χαμηλού ρίσκου. Η μη ανάληψη της ευθύνης ενός παιδιού ή η αδυναμία της διατήρησης του οικογενειακού ιστού δεν αντιμετωπίζονται ως αυτό που είναι, δηλαδή ατομικές αποτυχίες, αλλά θεωρούνται εναλλακτικά σχήματα “αυτοπραγμάτωσης”, οδηγώντας την κοινωνία σε ένα σκοτεινό, αδιέξοδο τούνελ συναισθηματικού και, φυσικά, δημογραφικού ευνουχισμού.
Αν καταργήσουμε ή αποδιοργανώσουμε την οικογένεια, τι θα πάρει τη θέση της; Η Αριστερά δεν έχει τίποτε να προτείνει. Όμως, όταν διαλύεται η οικογένεια, το κενό δεν το καλύπτει κάποια συμπεριληπτική, απελευθερωμένη συλλογικότητα. Το καλύπτουν ή το γραφειοκρατικό κράτος, που αναλαμβάνει τον ρόλο του κηδεμόνα ή η αγορά, που μετατρέπει τα μοναχικά άτομα σε βουλιμικούς καταναλωτές. Ή και τα δύο. Χωρίς τον προστατευτικό θώρακα της οικογένειας, ο άνθρωπος δεν γίνεται πιο “ελεύθερος”. Γίνεται πιο ευάλωτος στις διαθέσεις της εξουσίας. Το ότι η Αριστερά δεν το αντιλαμβάνεται, οφείλεται στο ότι, στην ουσία της, δεν είναι αντεξουσιαστική. Είναι κατά της υπάρχουσας εξουσίας. Την αντιμάχεται για να επιβάλει, όταν βρει ευκαιρία, τη δική της: καταπιεστική, πατερναλιστική, ολοκληρωτική, απάνθρωπη. Και χωρίς να αφήνει περιθώριο για καμμία άλλη… αριστερά.
Το δράμα του δυτικού πολιτισμού είναι ότι κατανάλωσε το κεφάλαιο της ίδιας του της επιτυχίας. Δημιούργησε ένα ηδονιστικό, ατομοκεντρικό περιβάλλον, με “εθισμένους” στον ευδαιμονισμό πολίτες, που έχασαν την ικανότητα να χτίζουν σφριγηλές και γόνιμες σχέσεις, ακόμα και στο μικρότερο επίπεδο, αυτό της οικογένειας. Θέλουν κόπο αυτές και προσήλωση κι εμείς έχουμε ξεμάθει στο ζόρι. Όμως, ένας πολιτισμός που αρνείται να στηρίξει το μοντέλο που τον δημιούργησε είναι ένας πολιτισμός σε φάση αυτοχειρίας. Η αποσύνθεση της πυρηνικής οικογένειας δεν αφήνει μόνο δημογραφικό κενό, αλλά μια αξιακή μαύρη τρύπα.
Κάτι κατάλαβε από όλο αυτό το εφιαλτικό τοπίο η κυβέρνηση και είπε, στη δεύτερη θητεία της, κάτι να κάνει. Θα περίμενε κανένας να ερευνήσει, ένα προς ένα, τα αίτια της έκπτωσης της οικογένειας, τα ιδεολογικά και τα πρακτικά, και να τα αντιμετωπίσει. Όμως, αυτή τη μεθοδολογία δεν την προτιμούν οι πολιτικοί. Για να αποδώσει χρειάζεται επιμονή, συνέπεια, αγνόηση του πολιτικού κόστους και, φυσικά, χρόνο. Ενώ ένα ακόμα Υπουργείο που θα μοιράζει επιδόματα, το στήνεις στο πατ-κιουτ. Κάνει ντόρο και μαζεύει και ψήφους. Αλλά, διάολε, αφού φτιάχνεις υπουργείο Οικογένειας, ονόμασέ το Οικογένειας. Όχι Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Ονόμασέ το, έστω, Οικογένειας και Κοινωνικής Συνοχής. Στη λογοτεχνία και στην πολιτική, η σειρά των λέξεων ποτέ δεν είναι τυχαία.
Προφανώς, δεν ήταν επιλογή της Δόμνας αυτό. Είμαι σίγουρος ότι όταν έγιναν οι σχετικές συζητήσεις, κάποιοι είπαν: “Κυριάκο, δίνουμε λάθος μήνυμα. Η ελληνική κοινωνία καταρρέει όχι λόγω έλλειψης συνοχής, αλλά επειδή διαλύθηκε το βασικό της κύτταρο. Να βάλουμε το “Οικογένειας” πρώτο;” Δεν του άλλαξαν άποψη, και τη συνέχεια την ξέρετε. Ξέρετε και τη συνέχεια της συνέχειας, δηλαδή με ποια πράγματα ασχολήθηκε αυτό το υπουργείο. Αν μπείτε στο site του θα δείτε ότι στις ενότητές του προηγείται η “Κοινωνική Αλληλεγγύη”, έπεται η “Δημογραφική και Στεγαστική Πολιτική” και τρίτη είναι (γιατί στη γενική;) η “Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων”. Δηλαδή, η στήριξη της Οικογένειας είναι υποενότητα της υποενότητας.
Το site το διευκρινίζει: “Στόχος της νέας Εθνικής Στρατηγικής είναι η οριοθέτηση και τεκμηρίωση των στρατηγικών επιλογών του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, κατά τη νέα προγραμματική περίοδο, μέσω της ανάπτυξης μίας ολοκληρωμένης πολιτικής πρόληψης και καταπολέμησης του εργασιακού και κοινωνικού αποκλεισμού, κυρίως των ειδικών και ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, που διαβιούν στην Ελλάδα.”
Ψάχνω να βρω με ποιον τρόπο ανακάλυψαν οι “στρατηγοί” του Κυριάκου ότι στη χώρα υπάρχει εργασιακός και κοινωνικός αποκλεισμός και μάλιστα είναι πιο σημαντικός από τη δημογραφική κατάρρευση. Ποιοι αποκλείονται από την εργασία σε μια αγορά που η ζήτηση για εργατικά χέρια έχει χτυπήσει κόκκινο, αλλά η προσφορά είναι λίγο πιο πάνω από το μηδέν; Πήγε ποτέ κάποιος για δουλειά και του είπαν “δεν σε θέλουμε διότι είσαι κοινωνικά αποκλεισμένος”; Υφίσταται καν η έννοια του κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα; Η απάντηση για το πώς το σκέφτηκαν αυτό οι εν λόγω “στρατηγοί” βρίσκεται στη συνέχεια της φράσης για τις “ειδικές και ευάλωτες ομάδες” που “διαβιούν” στην Ελλάδα. Το καταλάβαμε, το εμπεδώσαμε.
Το πώς αξιολογεί το Υπουργείο τις προτεραιότητές του φαίνεται και από τη δουλειά του. Ενώ υπάρχει οδηγός 160 σελίδων για την Κοινωνική Ένταξη και τη Μείωση της Φτώχειας, δεν υπάρχει ούτε μία σελίδα που να παρουσιάζει τους 5 άξονες, τους 20 στόχους και τις 100+ δράσεις που διαφημίζει το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Δημογραφικό μολονότι υποτίθεται ότι η… εφαρμογή του άρχισε από το 2025 και θα “ολοκληρωθεί” το 2035. Σχεδόν δύο χρόνια μετά, το Υπουργείο δεν αισθάνθηκε την ανάγκη να μας ενημερώσει για το περιεχόμενο αυτού του φοβερού και τρομερού “Εθνικού Σχεδίου”, που υποτίθεται ότι ήταν και ο λόγος σύστασής του και θα κοστίσει στον Έλληνα φορολογούμενο… 20 δισεκατομμύρια ευρώ!
Ίσως η νυν Υπουργός ντράπηκε να παρουσιάσει το “έργο” της προκατόχου της, το οποίο βρίσκεται υπό μορφή τίτλων στο site της Κεντρικής Ένωσης Δήμων και Κοινοτήτων (ΚΕΔΕ) και για την αύξηση των γεννήσεων περιλαμβάνει (ναι, δεν κάνω πλάκα) την… “Αναβάθμιση των ΚΑΠΗ” και το πρόγραμμα “Η τρίτη ηλικία πάει Πανεπιστήμιο”!
Βέβαια δεν ντρέπεται να επαίρεται για τα… χρηματικά κίνητρα που δίνονται στα ζευγάρια για να αποκτήσουν παιδί. 28 ολόκληρα ευρώ κάθε μήνα, αν το συνολικό τους εισόδημά τους είναι από 17.501€ έως 26.250€. Και 2.400€ επίδομα τοκετού, κι αυτό σε δύο δόσεις: η πρώτη τον επόμενο μήνα από τη γέννηση και η δεύτερη μετά από πέντε μήνες. Ξέρετε κανένα ζευγάρι που να λέει “Δεν κάνουμε παιδιά γιατί δεν μας φτάνουν τα λεφτά να τα μεγαλώσουμε. Όμως αν είχαμε 28€ παραπάνω κάθε μήνα, όλα θα ήταν διαφορετικά!”;
Αντιθέτως, το Υπουργείο υπήρξε υπερδραστήριο σε παραγωγή “συμπεριληπτικών” δράσεων για τους ΛΟΑΤΚΙ, τους Ρομά, τους αιτούντες άσυλο και τα “ασυνόδευτα ανήλικα”, με κορυφαία, μέχρι τώρα, στιγμή του τη μπαλαφάρα του Σήματος Διαφορετικότητας για την οποία έχω γράψει εδώ.
Υπήρξε σε όλη αυτή την πορεία του Υπουργείου κάποια διορθωτική παρέμβαση του ΠΘ; “Άδειασε” ποτέ ο κυβερνητικός εκπρόσωπος τις “υπούργισσες” που το διοικούσαν και το διοικούν, για τις κωμικές πρωτοβουλίες τους; Επεσήμανε κανένας του ευρύτερου κυβερνητικού χώρου το σημειολογικά παράδοξο, στην ηγεσία του Υπουργείου Οικογένειας να έχουν τοποθετηθεί 5 συνολικά γυναίκες και κανένας άνδρας; Γιατί λοιπόν αυτή η ξαφνική δυσφορία για τη δήλωση της Δόμνας περί ελληνικής οικογένειας του μέλλοντος; Αυτό πιστεύει, αυτό λέει. Κι επειδή αυτό πιστεύει, γι’ αυτό τοποθετήθηκε στη θέση που βρίσκεται. Για να είναι απολύτως συνεπής με την κυβερνητική στρατηγική.
Σ’ αυτή βρίσκεται το πρόβλημα: στο ότι η κυβέρνηση προωθεί πολιτική ισότιμης μεταχείρισης όλων των σχημάτων συμβίωσης, τωρινών και μελλοντικών, παραβλέποντας τη διαφορά ανάμεσα στην νομική αντιμετώπιση ενός θέματος και στην πολιτική, δημοσιονομική και εθνική του διάσταση. Όμως, είναι άλλο πράγμα η ισονομία και ο σεβασμός στην ιδιωτική ζωή των πολιτών και άλλο η θεσμική εξίσωση. Όταν η Πολιτεία δηλώνει ότι “όλα τα μοντέλα είναι ισότιμα” και το σχήμα “μητέρα, πατέρας και (τρία) παιδιά” το θεωρεί ως μία από τις πολλές μορφές οικογένειας, αφαιρεί από την πυρηνική οικογένεια την ιδιότητα που πρέπει να έχει: του θεμελιώδους κοινωνικού προτύπου. Όχι λόγω κάποιου παρωχημένου ηθικού δογματισμού, αλλά επειδή είναι το μοναδικό βιολογικό και κοινωνικό σχήμα που μπορεί να εγγυηθεί την ανανέωση των γενεών. Τα νοικοκυριά με μηδέν ή ένα παιδί, δεν είναι η “νέα κανονικότητα”, αλλά ένα μείζον πρόβλημα που υποτίθεται ότι το Υπουργείο καλείται να λύσει.
Η αποστολή μια κεντροδεξιάς (κατά δήλωσίν της) κυβέρνησης είναι η διατήρηση θεσμών που άντεξαν στον χρόνο. Ο πολίτης που την ψήφισε περιμένει από αυτήν να υπερασπιστεί τις θεωρούμενες ως αξίες της: τη συνέχεια του έθνους, την οικογένεια, την προσωπική ευθύνη. Όχι τη συντροφικότητα των ενηλίκων, με κάθε μορφή. Και ο φορολογούμενος δεν έχει καμμία υποχρέωση να πληρώνει ασφαλιστική κάλυψη στον Μήτσο επειδή ερωτεύτηκε τον Μπάμπη. Αποδεχθήκαμε το καθεστώς τού να δουλεύει ο ένας και να ασφαλίζεται όλη η οικογένεια, επειδή με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα πλαίσιο σταθερότητας και υγείας, σωματικής και ψυχικής, για τα νέα μέλη μιας κοινωνίας. Αν στο όνομα του εκσυγχρονισμού και των ψηφοθηρικών υπολογισμών, κατεδαφισθεί η πυρηνική οικογένεια, δεν θα χρειαστεί κανένας εξωτερικός αντίπαλος για να γκρεμίσει τον δυτικό πολιτισμό. Θα έχει σωριαστεί μόνος του σε ερείπια, έχοντας πείσει τους πολίτες του ότι η συνέχεια της ζωής είναι μια επουσιώδης λεπτομέρεια, προαιρετικού χαρακτήρα, σε ένα σύμπαν ατομικών απολαύσεων.
Η υπουργός μιας κεντροδεξιάς (κατά δήλωσίν της) κυβέρνησης οφείλει να τα γνωρίζει αυτά. Αλλά περισσότερο οφείλει να τα γνωρίζει εκείνος που τη διόρισε σε ένα υπουργείο που ιεραρχεί τη φροντίδα της οικογένειας του Αχμέτ ως κύριο έργο και του Γιώργου ως πάρεργο.
Μη χτυπάτε λοιπόν τη Δόμνα. Είναι το σαμάρι. Χτυπήστε τον γάιδαρο, που λέει και η παροιμία.
*Ο Θάνος Τζήμερος είναι επιχειρηματίας, πρώην πρόεδρος της “Δημιουργίας Ξανά”
