Από τα χρόνια του Μάρκου Αυρήλιου (161-180) και ύστερα η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μαστίζεται από τις επιδρομές νέων λαών κατά βάση γερμανικών που διεισδύουν εντός των εδαφών της. Στα μέσα του 3ου αιώνα μια μεγάλη ομάδα Γότθων περνά την οροσειρά του Αίμου εισβάλλοντας στα εδάφη της Μακεδονίας, πολιορκώντας μεταξύ άλλων και την Θεσσαλονίκη αλλά αποκρούονται.
Οι Γότθοι ύστερα από την αποτυχία αυτή αλλάζουν πλάνο επιχειρώντας να διεισδύσουν στα νοτιότερα ελληνικά εδάφη και ειδικότερα στην Αθήνα για την οποία πίστευαν ότι είναι γεμάτη πλούτη.
Σύμφωνα με τον ιστορικό του 3ου αιώνα Δέξιππο η κάθοδος των Γότθων που επιχειρείται το 253, δημιούργησε μια κατάσταση ανάλογη της καθόδου των Περσών μερικούς αιώνες πριν.
Οι Έλληνες συγκεντρώνουν στρατό και με επικεφαλής τον Στρατηγό Μαριαννό, αποφασίζουν να αποκρούσουν τους Γότθους στο στενό των Θερμοπυλών.
Από θραύσματα που έχουν σωθεί, ο Μαριαννός φαίνεται ότι προσπάθησε να εμψυχώσει τους συμπατριώτες του , θυμίζοντας τις μάχες και την θυσία των προγόνων τους στο σημείο αυτό.
Αν και το αποτέλεσμα της μάχης δεν είναι γνωστό εικάζεται ότι οι Έλληνες κατάφεραν να τους αποκρούσουν, γιατί δεν αναφέρονται λεηλασίες και αρπαγές.
Το 267, οι Γότθοι αποφασίζουν να εισβάλουν ξανά στα ελληνικά εδάφη. Εξόρμησαν από την Αζοφική με πάνω από 500 πλοιάρια , εισχωρώντας στο Αιγαίο Πέλαγος . Εκεί χωρίστηκαν σε ομάδες αρχίζοντας να λεηλατούν τα παράλια εδάφη και την ενδοχώρα.
Στην Πελοπόννησο φαίνεται ότι συνάντησαν αρκετές δυσκολίες και τότε αποφασίζουν να εισβάλλουν στην Αττική.
Την οχύρωση της είχε αναλάβει ο μηχανικός Κλεόδαμος , αλλά οι Γότθοι που αποβιβάστηκαν στον Πειραιά, ανέτρεψαν τα οχυρωματικά έργα καταλαμβάνοντας το μεγαλύτερο μέρος της Πόλης , με αποτέλεσμα πολλοί κάτοικοι να σφαγιαστούν, ενώ πολλά κτίρια και οικίες λεηλατήθηκαν και πυρπολήθηκαν μεταξύ των οποίων και το Ωδείο του Ηρώδη του Αττικού.
Οι Αθηναίοι χρησιμοποίησαν τις πέτρες από τα πυρπολημένα κτίρια για να κατασκευάσουν αμυντικό περίβολο που περιέκλειε την Ακρόπολη και την ζώνη της Αγοράς. Οι επιδρομείς συναντώντας ισχυρή άμυνα δεν κατάφεραν να καταλάβουν τον χώρο αυτό, με αποτέλεσμα να σωθούν όλα τα μνημεία της Πόλης.
(Κηφισιά , όψεις της ιστορίας της Πόλης και του Δήμου, αρχειακά τεκμήρια Σελ. 31).
Την κατάσταση ανέτρεψε ο ιστορικός Δέξιππος που την χρονιά εκείνη ήταν παράλληλα και Επώνυμος Άρχων της Πόλης . Σύμφωνα με τον Πατριάρχη Φώτιο που διασώζει το όνομα και τις ενέργειες του , ο Δέξιππος Πόπλιος Ερέννιος (210-273), όπως ήταν το πλήρες όνομα του κατάφερε να συγκεντρώσει δύο χιλιάδες μάχιμους άνδρες (μεταξύ των οποίων και αρκετοί από την Κηφισιά), σχηματίζοντας μια ισχυρή ομάδα κρούσης.
Προσπαθώντας να τους ανυψώσει το ηθικό, ανέφερε ότι οι μάχες δεν κρίνονται από το πλήθος αλλά από την ανδρεία των μαχητών και ότι ο ίδιος δεν θα ήταν εκτός κινδύνου γιατί δεν θα ήθελε να ελαττωθεί το κύρος της Πόλης. Αλλά και αν κανένας σκοτωθεί πολεμώντας για την Πατρίδα του τούτο θα του φέρει ωραιότατο βραβείο και αιώνια δόξα (Άθλον κάλλιστον και δόξαν αίδιον).
Ο αγώνας για τον οποίο αγωνιζόμαστε , είναι δίκαιος γιατί προτάσσουμε άμυνα εναντίον ανθρώπων που πρώτα αδίκησαν εμάς. Και είναι ωραίο να γνωρίζουμε την πατροπαράδοτη σε εμάς αξία και να γίνουμε το παράδειγμα αρετής και ελευθερίας στους Έλληνες και συνάμα να έχουμε την αναγνώριση της παλληκαριάς μας και από τους συγχρόνους και από τους μεταγενέστερους , δείχνοντας με τις πράξεις μας πως ούτε στις συμφορές νικιέται το φρόνημα των Αθηναίων. Κι ως σύνθημα του πολέμου ας έχουμε τα παιδιά και τους φιλτάτους μας και την διάσωση αυτών και ας συνενωθούμε για αντίσταση , επικαλούμενοι ως βοηθούς και τους Θεούς.
(Σαράντου Καργάκου “ Η ιστορία των Αρχαίων Αθηνών “ Τόμος Γ’ Σελ. 433).
Βάση και των λεγομένων αυτών, οι περισσότεροι ιστορικοί συμπέραναν ότι η αντίσταση του πρέπει να πήρε την μορφή αντάρτικού αγώνα. Καταλαμβάνοντας τα γύρω βουνά οργάνωνε επιδρομές και όταν αισθάνθηκε αρκετά ισχυρός έκανε την τελική επίθεση εκδιώκοντας τους Γότθους και αποσοβώντας την ολική καταστροφή της Πόλης των Αθηνών.
Οι Γότθοι ύστερα από συντονισμένη επίθεση και των ρωμαϊκών δυνάμεων άρχισαν να αποχωρούν και από τις υπόλοιπες περιοχές του ελλαδικού χώρου, ενώ θα συντριβούν στον Ελλήσποντο από το Ρωμαίο Ναύαρχο Ουενεριανό.
(Σαράντου Καργάκου “ Η ιστορία των Αρχαίων Αθηνών “ Τόμος Γ’ Σελ. 433).
Οι Αθηναίοι επέτρεψαν στους υιούς του Δέξιππου να τιμήσουν τον πατέρα τους με ανδριάντα που έφερε επίγραμμα στο οποίο είναι χαρακτηριστικό ότι γινόταν μνεία των συγγραφών του Δέξιππου και όχι των πολεμικών επιτευγμάτων του.
Όπως αναφέρει ο Παπαρρηγόπουλος αυτό πιθανότατα να οφείλεται στην μετριοφροσύνη του ανθρώπου , που όπως και ο πρόγονος του Αισχύλος , θεωρούσε ότι το να πολεμάς για την Πατρίδα σου είναι το υπέρτατο καθήκον που δεν επιδέχεται τιμών. “νομίζων ότι, προπολεμήσας υπέρ πατρίδος, εξεπλήρωσε καθήκον μηδεμιάς δεόμενος εξαιρέτου τιμής “.
Στην σημερινή Αθήνα , η μνήμη του ιστορικού και πολεμιστή Δέξιππου , διασώζεται από ένα μικρό δρομάκι στο Μοναστηράκι που φέρει το όνομα του.
Η μάχη των Θερμοπυλών αλλά και η αντίσταση του Δέξιππου στην Αθήνα , διαψεύδει τους ισχυρισμούς ότι το ελληνικό έθνος βρισκόταν εκείνη την εποχή σε αφάνεια και πλήρη παρακμή.
Διότι μπορεί πράγματι οι Έλληνες να είχαν χάσει μέρος της πολεμικής τους αρετής , όμως όπως έδειξαν οι μάχες αυτές διέσωζαν ακόμη την εθνική τους συνείδηση, συνεχίζοντας να δείχνουν διάθεση να αγωνίζονται υπέρ βωμών και εστιών όποτε αυτό κρινόταν αναγκαίο.
Βιβλιογραφία
- Σαράντου Καργάκου “ Η ιστορία των Αρχαίων Αθηνών “
- Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου “ Επίτομος ιστορία του ελληνικού έθνους “.
- Δήμος Κηφισιάς “ Όψεις της ιστορίας της Πόλης και του Δήμου αρχειακά τεκμήρια “.
