4.3 C
Kifissia
Σάββατο, 29 Ιανουαρίου, 2022

Τουρκία εναντίον Ρωσίας στην Κεντρική Ασία

Must read

Πριν από λίγες μέρες συμπληρώθηκαν 30 χρόνια από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, φέρνοντας το τέλος στον Ψυχρό Πόλεμο καθώς και τη γέννηση μιας νέας αβέβαιης παγκόσμιας τάξης πραγμάτων. Μεταξύ των χωρών που έμειναν αναζητώντας μια θέση σε αυτόν τον μετασοβιετικό κόσμο ήταν και η Τουρκία.

Η Σοβιετική Ένωση διαδραμάτιζε πάντα μεγάλο ρόλο στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας. Ήταν ο φόβος της Μόσχας που οδήγησε την Άγκυρα στην αγκαλιά των Ηνωμένων Πολιτειών και τελικά του ΝΑΤΟ, και έγινε το μόνο μέλος με μεγάλα χερσαία σύνορα με τη Σοβιετική Ένωση. Το να υπηρετήσει ως το νότιο πλευρό της Δύσης έδωσε στην Τουρκία στρατηγικό σκοπό στον Ψυχρό Πόλεμο και δημιούργησε ένα σημείο αναφοράς για τη γεωπολιτική της αξία για δεκαετίες ως πρώτη γραμμή κατά της σοβιετικής απειλής.

Αλλά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και της Σοβιετικής Ένωσης είχαν παρόμοιο μεγάλο αντίκτυπο στην Τουρκία, γράφει σε άρθρο του ο Nicholas Morgan. Χωρίς να φοβάται πλέον τον βόρειο γείτονά της, η Τουρκία βρέθηκε παρασυρμένη, καθώς η Δύση ασχολήθηκε λιγότερο με τα μη σοβιετικά συμφέροντά της. Την ίδια στιγμή, η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης άνοιξε διπλωματικό χώρο για την Τουρκία να χαράξει έναν νέο ρόλο για την ίδια.

Οι Τούρκοι ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου Τουργκούτ Οζάλ, αισθάνθηκαν την επερχόμενη κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και η ίδια η Τουρκία ήταν μεταξύ των πρώτων που αναγνώρισε καθένα από τα ανεξάρτητα κράτη που ακολούθησαν. Ο Δρ Ζαούρ Γκασίμοφ, ειδικός στις ρωσοτουρκικές σχέσεις στο Πανεπιστήμιο της Βόννης στη Γερμανία, είπε ότι το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης δημιούργησε μια σειρά από ευκαιρίες για την Τουρκία καθώς προσπαθούσε να καθορίσει μια θέση στα σύνορα της παλιάς της αντιπάλου.

“Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης άλλαξε ριζικά τη γεωπολιτική θέση της Τουρκίας διαφοροποιώντας τις δυνατότητες της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας”, δήλωσε ο Γκασίμοφ στο Ahval News.

Σημείωσε ότι η επανεμφάνιση της Αρμενίας, της Γεωργίας, της Ουκρανίας και του Αζερμπαϊτζάν ως ανεξάρτητα κράτη κατά μήκος των συνόρων της Τουρκίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ο Γκασίμοφ πρόσθεσε ότι η Τουρκία με τον καιρό έχτισε “πολυδιάστατες και πολυεπίπεδες” σχέσεις με πολλά από αυτά τα νέα κράτη που τη βοήθησαν να μετατραπεί σε διαμετακομιστικό κόμβο για το εμπόριο, τις επενδύσεις και την ενέργεια, κάτι αδύνατο κατά τη σοβιετική εποχή. Αρκετά από αυτά τα κράτη, ιδίως η Ουκρανία και το Αζερμπαϊτζάν, συγκαταλέγονται επίσης στους στενότερους συμμάχους της Τουρκίας σήμερα.

Οι δεσμοί με τη Ρωσία άρχισαν επίσης να μεταμορφώνονται αφήνοντας πίσω αιώνες έχθρας. Στα χρόνια μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, η Τουρκία και η Ρωσία συνήψαν αρκετές σημαντικές συμφωνίες που έδωσαν τον τόνο για την περίπλοκη αλλά συνεργατική σχέση που διατηρούν τώρα, δήλωσε ο Ιβάν Μποτσάροφ, ερευνητής στο Ρωσικό Συμβούλιο Διεθνών Υποθέσεων με έδρα τη Μόσχα.

Ο Μποτσάροφ εξήγησε ότι αρκετές συμφωνίες που εξασφαλίστηκαν κατά τη δεκαετία του 1990 για οικονομική, ενεργειακή και ακόμη και αμυντική συνεργασία δημιούργησαν ένα “πλήρες νομικό πλαίσιο που εξακολουθεί να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας”. Αυτά, πρόσθεσε, ήταν σημαντικά για την ταλαιπωρημένη ρωσική οικονομία της εποχής, παρά το γεγονός ότι ήταν περιορισμένα στο εύρος τους.

“Η Ρωσία τη δεκαετία του 1990 δεν ήταν τόσο ενεργή στην εξωτερική πολιτική όσο είναι σήμερα”, είπε ο Μποτσάροφ, ο οποίος το απέδωσε στα εσωτερικά προβλήματα που αντιμετώπιζε η Μόσχα μετά τη σοβιετική κατάρρευση. “Αλλά τέθηκαν τα θεμέλια στους τομείς του τουρισμού, της ενέργειας, του εμπορίου, ακόμη και της στρατιωτικο-τεχνικής συνεργασίας με την Τουρκία”.

Ωστόσο, οι αιώνες εχθρότητας και έντασης δεν εξαφανίστηκαν εντελώς. Σε μια ομιλία του ενώπιον του τουρκικού κοινοβουλίου την 1η Σεπτεμβρίου 1993, ο πρόεδρος της Τουρκίας Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ δήλωσε ότι η Τουρκία “απελευθερώθηκε από μια απειλή 400 ετών” με την εξαφάνιση της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά έθεσε υπό αμφισβήτηση τα κίνητρα της Μόσχας στον πρώην σοβιετικό χώρο.

“Είναι η Ρωσική Ομοσπονδία ανήσυχη για τη διάλυση της Σοβιετικής Αυτοκρατορίας; Οι τοπικές συγκρούσεις εκεί θα αποτελέσουν πρόσχημα για την ανοικοδόμηση της Αυτοκρατορίας;” ρώτησε ο Ντεμιρέλ τους συγκεντρωμένους βουλευτές.

Υποψίες αναπτύχθηκαν επίσης για τον ρόλο του ενός στην υποστήριξη απειλών κατά της ασφάλειας του άλλου. Για την Τουρκία, ήταν η φιλοξενία Κούρδων ανταρτών από πλευράς Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένου για ένα διάστημα του ηγέτη του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (ΡΚΚ) Αμπντουλάχ Οτσαλάν, τον οποίο η Τουρκία θεωρεί τρομοκράτη.

Από την πλευρά της, η Ρωσία αμφισβήτησε τον ρόλο της Τουρκίας στην υποστήριξη των αυτονομιστών από την Τσετσενία, οι οποίοι προσπάθησαν να αποσχιστούν μετά το 1991, και αψήφησε τις μεταψυχροπολεμικές κινήσεις για την τροποποίηση της Σύμβασης του Μοντρέ του 1936 που διέπουν τη διέλευση από και προς τη Μαύρη Θάλασσα.

Στην προσπάθειά της να αναζητήσει έναν νέο ρόλο για την ίδια στην πρώην Σοβιετική Ένωση, η Τουρκία ανακάλυψε επίσης μια ευκαιρία να οικοδομήσει δεσμούς με τις πρόσφατα ανεξάρτητοποιημένες δημοκρατίες στην Κεντρική Ασία, μέσω του παντουρκισμού, κάτι που απετράπη από αιώνες ρωσικής κυριαρχίας. Το 1993, ο τότε πρόεδρος Οζάλ δήλωσε ότι προέβλεψε έναν νέο τουρκικό κόσμο που εκτείνεται “από την Αδριατική μέχρι το Κινεζικό Τείχος” και κατηύθυνε την τουρκική εξωτερική πολιτική προς την οικοδόμηση θεμελίων για αυτό το όραμα.

Η Ελεονόρα Ταφούρο Αμπροσέτι, ερευνήτρια στο Ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Πολιτικών Σπουδών στο Μιλάνο, είπε ότι η αποσύνθεση της Σοβιετικής Ένωσης “άνοιξε μια πόρτα” στην Τουρκία να παίξει έναν “ρολό μεγάλου αδελφού” για τα κράτη της Κεντρικής Ασίας που βασιζόταν κοινούς πολιτιστικούς και θρησκευτικούς δεσμούς. Ωστόσο, η Αμπροσέτι είπε ότι οι τουρκικές φιλοδοξίες δεν ταίριαζαν με τους πόρους της: “Υπήρχαν δύο μεγάλα προβλήματα, το πρώτο ήταν ότι η Τουρκία τη δεκαετία του 1990 ήταν ακόμα μια πολύ αδύναμη χώρα”, είπε η Αμπροσέτι, επισημαίνοντας τα οικονομικά δεινά που μάστιζαν την Τουρκία εκείνη την εποχή. “Η φιλοδοξία ήταν ισχυρή, αλλά οι πόροι δεν ταίριαζαν με αυτές τις μεγάλες φιλοδοξίες”.

Μέχρι τη δεκαετία του 2000, η ​​Ρωσία είχε αρχίσει να συγκεντρώνεται υπό τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν και για άλλη μια φορά άσκησε ισχυρότερη επιρροή στην Κεντρική Ασία μέσω του εμπορίου και ως εγγυητής της ασφάλειας της περιοχής. Αντίθετα, η Τουρκία υπό τον πρωθυπουργό Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) εστίασαν την προσοχή τους στην ενσωμάτωση με την Ευρώπη, αφήνοντας τα σχέδιά τους στην Κεντρική Ασία να μαζεύουν σκόνη για λίγο.

Παρόλα αυτά, η Τουρκία “δεν εγκατέλειψε ποτέ τον στόχο της” στην Κεντρική Ασία, σύμφωνα με την Αμπροσέτι. Δύο δεκαετίες μετά τη διακήρυξη ενός νέου τουρκόφωνου μπλοκ από τον Οζάλ στην περιοχή, η Τουρκία έχει αρχίσει να εδραιώνεται μέσω επενδύσεων, συμφωνιών ασφάλειας, ήπιας ισχύος και διεθνών οργανισμών όπως το Συμβούλιο Συνεργασίας των Τουρκόφωνων Κρατών.

Όπως και σε άλλα μέρη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, η Κεντρική Ασία γίνεται νέος χώρος ανταγωνισμού μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας. Οι Ρώσοι αξιωματούχοι σπεύδουν να επισημάνουν τους δεσμούς της ίδιας της Ρωσίας με την Κεντρική Ασία, εν μέρει λόγω της κοινής σοβιετικής κληρονομιάς, καθώς απορρίπτουν τις προτάσεις μέσω των οποίων η Τουρκία αναζητά μεγαλύτερα σχέδια εκεί. Παραμένει επίσης ο κυρίαρχος διπλωματικός εταίρος και εταίρος ασφαλείας για τα κράτη εκεί, μια θέση που έχει αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα στον απόηχο της αποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών από το Αφγανιστάν.

Η Μόσχα αναγνωρίζει τον “κομβικό” ρόλο της Άγκυρας στην Κεντρική Ασία, είπε η Αμπροσέτι, αλλά επιμένει ότι δεν είναι έτοιμη να διαιρέσει αυτόν τον χώρο πόσο μάλλον να επεκτείνει τον ρόλο της πέρα ​​από τις υπάρχουσες παραμέτρους του: “Δεν είμαι τόσο σίγουρη ότι η Ρωσία είναι διατεθειμένη να μοιραστεί την ισχύ της με την Τουρκία [στην Κεντρική Ασία]”, είπε η Αμπροσέτι. “Η Τουρκία είναι ανταγωνιστής και η Ρωσία το γνωρίζει”.

Πέτρος Κράνιας

More articles

- Advertisement -spot_img

Latest article